ალბათ გსმენიათ ძველი გამონათქვამი: „უფასო ყველი მხოლოდ სათაგურშია“. სომხეთის მაგალითი ნათლად აჩვენებს, რომ რუსული „უფასო მეგობრობა“ სინამდვილეში საკმაოდ ძვირი ჯდება. ეს არის ეკონომიკური საზღაური, რომელსაც მოსკოვი მაშინ გიწესებთ, როდესაც საკუთარი, დამოუკიდებელი გზის არჩევას გადაწყვეტთ.
ბოლო რამდენიმე კვირაა, მოსკოვმა სომხურ პროდუქციას ერთგვარი ომი გამოუცხადა. აკრძალული საქონლის სია ვრცელია: ალკოჰოლური სასმელები, მინერალური წყალი „ჯერმუკი“, თევზი, ბადრიჯანი და კარტოფილი. ოფიციალური მიზეზი, როგორც წესი, სტანდარტებთან შეუსაბამობაა, თუმცა აქ არის ერთი დეტალი, რომელიც მთელ სქემას აშიშვლებს: რუსეთმა ისეთი ხილიც კი აკრძალა, რომელიც ჯერ საერთოდ არ დამწიფებულა — მაგალითად, გარგარი და ყურძენი. რთულია ხარისხი დაუწუნო იმას, რაც ჯერ კიდევ ხეზე კიდია.
აშკარაა, რომ ეს არ არის სანიტარული კონტროლი; ეს პოლიტიკური იძულების ინსტრუმენტია საპარლამენტო არჩევნების წინ. მოსკოვი ცდილობს დაამტკიცოს, რომ სომხეთს არჩევანი არ გააჩნია და რუსული ბაზრის გარეშე ეკონომიკური კოლაფსი ელის. თუმცა, ციფრები და რეალური ფაქტები სულ სხვა სურათს გვიჩვენებს.
სანამ რუსეთი ბაზარს ხელოვნურად კეტავს, ევროკავშირმა სომხეთისთვის 50 მილიონი ევროს ოდენობის დაუყოვნებლივი დახმარების პაკეტი გამოყო. ეს მხოლოდ ფინანსური მხარდაჭერა არ არის — ეს რეალური ალტერნატივაა. მაგალითად, 10 000 სომხური ყვავილი უახლოეს პერიოდში ლატვიის ბაზარზე შევა. ეს ერთი მცირე ნაბიჯია, რომელიც მთავარ ტენდენციას უსვამს ხაზს: სომხური პროდუქციისთვის იხსნება ევროპული ბაზარი, სადაც თამაშის წესები გამჭვირვალეა და არა პოლიტიკურ კონიუნქტურაზე დამოკიდებული.
რა იცვლება სინამდვილეში?
ერევნისთვის ახლა პრიორიტეტული ახალი სატრანსპორტო და ეკონომიკური კავშირების დამყარებაა. საქართველოზე და თურქეთზე გამავალი სარკინიგზო მარშრუტების პერსპექტივა სომხეთს საშუალებას აძლევს, რუსული ეკონომიკური ჩიხიდან გამოვიდეს. ქვეყანას აქვს შანსი, იქცეს სტრატეგიულ ჰაბად, რომელიც ევროპას, სამხრეთ კავკასიასა და ცენტრალურ აზიას ერთმანეთთან დააკავშირებს.
რა გველოდება შემდეგ? დაგეგმილი მაღალი დონის მინისტრთა შეხვედრები და ევროკავშირთან ერთობლივი სამუშაო ჯგუფის შექმნა ადასტურებს, რომ ეს პროცესი ერთჯერადი დახმარება არ არის. სომხეთი პრაქტიკით სწავლობს, რომ სუვერენიტეტს თავისი ფასი აქვს, მაგრამ გრძელვადიან პერსპექტივაში სტაბილური, დასავლური პარტნიორობა ბევრად უფრო მომგებიანი და უსაფრთხოა, ვიდრე მუდმივი შიში იმისა, თუ როდის „აღმოაჩენენ“ მოსკოვში თქვენს პროდუქციაში მორიგ „დეფექტს“ მხოლოდ პოლიტიკური ნიშნით.