წარმოიდგინეთ ჯაჭვი, სადაც ერთი პატარა რგოლის გაწყვეტაც კი მთელ მექანიზმს აჩერებს. სწორედ ეს ხდება ახლა გლობალურ ეკონომიკაში. ახლო აღმოსავლეთში, კერძოდ კი ჰორმუზის სრუტეში შექმნილმა კრიზისმა და ტანკერების ბლოკადამ, ნავთობის ფასი ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში პირველად 126 დოლარამდე აწია.
ერთი შეხედვით, ეს მხოლოდ შორეული ლოჯისტიკური პრობლემაა, თუმცა რეალურად ის პირდაპირ აისახება ჩვენს ყოველდღიურობაზე. როდესაც მილიონობით ტონა ნავთობი დანიშნულების ადგილამდე ვერ აღწევს, ირთვება „დომინოს ეფექტი“. ევროპაში უკვე აქტიურად საუბრობენ სტაგფლაციის საფრთხეზე — მდგომარეობაზე, როდესაც პროდუქტებზე ფასები იზრდება, ეკონომიკური განვითარება კი ჩერდება. კრიზისმა მკვეთრად დაარტყა საავიაციო სექტორსაც: წამყვანი ავიაკომპანიები საწვავის დაზოგვის მიზნით ათიათასობით რეისს აუქმებენ, ევროპული ავიახაზების ნაწილი ბაზებს ხურავს და თანამშრომლებს უშვებს, შორ მანძილზე ფრენებზე კი დამატებითი გადასახადები წესდება.
მაგრამ ამ სურათში არის ერთი ფუნდამენტური დეტალი, რომელიც კარგად აჩვენებს, თუ როგორ მუშაობს რეალური სამყარო. ვინ იგებს მაშინ, როცა დანარჩენი მსოფლიო ენერგოკრიზისს ებრძვის? ის სახელმწიფოები, რომელთაც ნავთობისა და გაზის გარდა, მსოფლიოსთვის სხვა ღირებული არაფერი აქვთ შესათავაზებელი.
შევხედოთ რუსეთს, რომელსაც კრემლის პროპაგანდა ხშირად გლობალურ ზესახელმწიფოდ წარმოაჩენს. სინამდვილეში, მისი ეკონომიკური მოდელი სრულად არის აგებული სხვისი კრიზისების ხარჯზე არსებობაზე. ნამდვილი სუპერსახელმწიფოს ძალაუფლება ინოვაციებსა და ტექნოლოგიურ განვითარებაზე დგას. რუსეთი კი, ამ ფონზე, მხოლოდ ნედლეულის გიგანტური ბაზაა, რომლის გავლენაც მხოლოდ მილსადენებსა და იარაღს ეყრდნობა. მისი სახელმწიფო ბიუჯეტი პირდაპირაა დამოკიდებული იმაზე, თუ რამდენად არასტაბილურია ვითარება გლობალურ ბაზარზე. როცა ნავთობი იაფია, მათი ეკონომიკური სისუსტე სრულად შიშვლდება. როცა ახლო აღმოსავლეთში სრუტე იკეტება, მათ დროებითი „ფინანსური ჟანგბადი“ ეძლევათ. ეს არ არის სიძლიერე — ეს არის სრული დამოკიდებულება გარე ფაქტორებსა და გლობალურ ქაოსზე.
რა იქნება შემდეგ?
ეს სიტუაცია მხოლოდ დროებითი ეკონომიკური რყევა არ არის. ეს არის გაკვეთილი იმისა, თუ რამდენად სახიფათოა ენერგორესურსებზე კრიტიკული დამოკიდებულება. სანამ დასავლეთი და განვითარებადი სამყარო მსგავსი ტიპის ენერგომატარებლებზე იქნება მიბმული, ავტოკრატიები ყოველთვის შეეცდებიან, ეს სისუსტე შანტაჟის იარაღად გამოიყენონ. გრძელვადიანი გამოსავალი არა ახალი მიმწოდებლების პოვნაში, არამედ ამ მახიდან თავის დაღწევაშია. ეკონომიკა, რომელიც მხოლოდ რესურსების მოპოვებასა და სხვის კრიზისზეა დამოკიდებული, არასდროს იქნება რეალურად ძლიერი და ადრე თუ გვიან, გარდაუვალ კოლაფსს შეეჩეხება.