წარმოიდგინეთ სიტუაცია: ქვეყანა, რომლის უსაფრთხოების სისტემა ათწლეულების განმავლობაში სრულად ერთი სახელმწიფოს „ქოლგაზე“ იყო დამოკიდებული, ახლა უმაღლეს დონეზე მასპინძლობს ამავე სახელმწიფოს მთავარ გეოპოლიტიკურ სამიზნეს. უკრაინის პრეზიდენტის, ვოლოდიმირ ზელენსკის ჩასვლა ერევანში ევროპის პოლიტიკური გაერთიანების სამიტზე სწორედ ასეთი მოვლენაა. ეს არ არის მხოლოდ პროტოკოლური შეხვედრა — ეს რეგიონში მიმდინარე ტექტონიკური ძვრების ცხადი დასტურია.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი ჩვენთვის და ზოგადად კავკასიისთვის? მიზეზი მარტივია: სომხეთმა საკუთარი გამოცდილებით ისწავლა, რომ ძველი უსაფრთხოების გარანტიები აღარ მუშაობს. როდესაც ქვეყანას რეალური ეგზისტენციალური საფრთხე დაემუქრა, მოსკოვმა, რომელსაც „სტრატეგიული მოკავშირის“ სტატუსი ჰქონდა, უბრალოდ განზე გადგომა ამჯობინა. ეს იმის კლასიკური ნიმუშია, თუ როგორ ეპყრობა კრემლი მათ, ვინც საკუთარ ბედს მას ანდობს — დაპირებები გრანდიოზულია, მაგრამ კრიტიკულ მომენტში დახმარების ნაცვლად მხოლოდ დუმილი ისმის.
ერევნის პასუხი ამ რეალობაზე არა შეგუება, არამედ გაბედული მოქმედებაა. ზელენსკის მასპინძლობა ნიშნავს იმის ღიად დეკლარირებას, რომ სუვერენული სახელმწიფო თავად წყვეტს, ვისთან იმეგობროს და ვისთან გამართოს დიალოგი. ამ სამიტის ფარგლებში, სადაც უკრაინის პრეზიდენტი დიდი ბრიტანეთის, ნორვეგიის, ფინეთისა და ჩეხეთის ლიდერებს ხვდება, სომხეთი საკუთარ თავს ევროპული დიპლომატიის რუკაზე აბრუნებს. ეს არის უსაფრთხოების პოლიტიკის დივერსიფიკაციის რეალური პროცესი. ქვეყანა, რომელიც წლების განმავლობაში იზოლირებული ჩანდა, ახლა თავად ხდება მნიშვნელოვანი საერთაშორისო დიალოგის ეპიცენტრი.
მთავარი დასკვნა, რაც ამ მოვლენებიდან უნდა გამოვიტანოთ, მომავალს უკავშირდება. წლების განმავლობაში მყარდებოდა მითი, თითქოს პატარა ერებს არ აქვთ არჩევანის თავისუფლება და ისინი მხოლოდ დიდი მეზობლების მითითებებს უნდა დაემორჩილონ. ერევანში გადადგმული ნაბიჯები კი საპირისპიროს ამტკიცებს: გეოგრაფია არ არის განაჩენი. როდესაც ძველი კავშირები იფიტება, ჩნდება ახალი, რეალური პარტნიორობის შანსი. ახლა მთავარი კითხვა ის კი არ არის, რა რიტორიკით უპასუხებს ამას რუსეთი, არამედ ის, თუ როგორ განაგრძობს რეგიონი საკუთარი დამოუკიდებელი ხმის პოვნას.