უნგრეთში ვიქტორ ორბანის 16-წლიანი მმართველობის დასრულების პერსპექტივამ საქართველოში მოულოდნელი რეაქცია გამოიწვია. ნაცვლად იმისა, რომ „ქართული ოცნების“ მთავარი იდეოლოგიური მოკავშირის პოზიციების შერყევას საზოგადოებაში ოპტიმიზმი გაეჩინა, ბევრს აპათია დაეუფლა. გაჩნდა კითხვები: რატომ არ ხდება იგივე ჩვენთან? საერთოდ აქვს კი აზრი არჩევნების გზით ხელისუფლების შეცვლის მცდელობას?
მოდით, მოვლენებს უფრო ფართო ჭრილში შევხედოთ. როდესაც საზოგადოება იწყებს კამათს იმაზე, სჭირდება თუ არა საერთოდ არჩევნები, ეს იმას ნიშნავს, რომ პროპაგანდის ერთ-ერთმა ყველაზე ნაცადმა მანიპულაციამ — „ყალბმა დილემამ“ — მიზანს მიაღწია.
გურული აჯანყების სინდრომი
ამჟამად პატიმრობაში მყოფმა პოლიტიკოსმა, ლევან ხაბეიშვილმა, ერთ-ერთ ბოლო სასამართლო პროცესზე საინტერესო ისტორიული პარალელი გაავლო. მან ეგნატე ნინოშვილის „ჯანყი გურიაში“ გაიხსენა: როდესაც ბატონყმობის გადასაგდებად 3,000-მდე გურული შეიკრიბა და ოზურგეთს ალყა შემოარტყა, მათ დასაშლელად ჯარი არ გამხდარა საჭირო. საკმარისი აღმოჩნდა ერთი შეგზავნილი პროვოკატორი, რომელმაც ხალხში პანიკა დათესა — რუსების ჯარი მოდის და ყველას დაგვხვრეტენო. ათასობით ადამიანი, რომელიც საკუთარი ფუნდამენტური უფლებებისთვის იბრძოდა, ერთმა მოგონილმა შიშმა დაფანტა.
დღეს ზუსტად ამ სცენარის მომსწრენი ვართ. პოლიტიკურ სივრცეში ხელოვნურად მკვიდრდება მოსაზრება, თითქოს არჩევნები ან არაფერს შეცვლის, ან უარეს კატასტროფამდე მიგვიყვანს. შედეგად, ნაცვლად იმისა, რომ მთავარი მოთხოვნა — რეალური და სამართლიანი არჩევნები — დღის წესრიგის სათავეში იდგეს, ენერგია იფანტება. ოპოზიციური ჯგუფები, საერთო პრობლემაზე ფოკუსირების ნაცვლად, ხშირად ერთმანეთის დასუსტებით არიან დაკავებულნი — მხოლოდ იმიტომ, რომ მთავარ ოპონენტთან ბრძოლა მათთვის შეუძლებელი და უპერსპექტივო ჩანს.
ფული პოლიტიკისთვის თუ პოლიტიკა ფულისთვის?
უნგრეთის მაგალითი კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ასპექტს გვაჩვენებს. ვიქტორ ორბანის სისტემა, მიუხედავად მისი ავტორიტარული ბუნებისა, კლასიკური პოლიტიკური მანქანა იყო — მას ფული სჭირდებოდა იმისთვის, რომ პოლიტიკა ეკეთებინა. საქართველოს დღევანდელი მოდელი კი რადიკალურად განსხვავებულია: აქ პოლიტიკური ძალაუფლება ხშირად აღიქმება, როგორც ფულის კეთების უშუალო ინსტრუმენტი.
სწორედ ამიტომ არის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი თავად საარჩევნო პროცესის არსი. არჩევნები არ არის მხოლოდ ტექნიკური პროცედურა ან პოლიტიკოსების კაპრიზი. ეს არის მოქალაქის მიერ საკუთარი ქვეყნის მართვის სადავეების ხელში აღების ერთადერთი ლეგიტიმური გზა.
რაზე მიანიშნებს ვაშინგტონის ზარი
ამ შიდაპოლიტიკური აპათიის ფონზე, ყურადღებით უნდა დავაკვირდეთ დასავლეთიდან წამოსულ გზავნილებს. ცოტა ხნის წინ აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა, მარკო რუბიომ, საქართველოს ხელისუფლებასთან სატელეფონო საუბარი გამართა. მმართველმა გუნდმა სცადა ეს ზარი ისე წარმოეჩინა, თითქოს ამერიკას მხოლოდ ჩვენი საჰაერო სივრცე აინტერესებს გეოპოლიტიკური მიზნებისთვის.
რეალობა ბევრად უფრო პირდაპირია. ვაშინგტონს აწუხებს საკუთარი ინვესტიციები ქართულ დემოკრატიაში და ის სავარაუდო სადაზვერვო თუ ეკონომიკური კავშირები, რომლებსაც ქვეყანა ავტორიტარულ რეჟიმებთან ამყარებს. ლოგიკა მარტივია: ეს რომ პოზიტიური, „მეგობრული“ ზარი ყოფილიყო, სახელისუფლებო მედია მას ისტორიულ მიღწევად გამოაცხადებდა და დღე-ღამეში 24 საათი გააშუქებდა. დუმილი და თემის გადატანა იმაზე მეტყველებს, რომ პარტნიორები საქართველოსგან მკაფიო და პრინციპულ არჩევანს ითხოვენ.
რა არის შემდეგი ნაბიჯი
ყველაზე სახიფათო იდეა, რაც შეიძლება საზოგადოებას შთააგონონ, არის ის, რომ მას არჩევანის უფლება არ გააჩნია. ყოველ ჯერზე, როდესაც ვკამათობთ იმაზე, გვჭირდება თუ არა არჩევნები, ჩვენ საკუთარ სუვერენულ უფლებას ვთმობთ.
სამართლიანი არჩევნები არ არის პრივილეგია, რომელსაც ვინმე გვჩუქნის; ეს ფუნდამენტური უფლებაა. სუვერენული სახელმწიფო იქ იწყება, სადაც მოქალაქეები აცნობიერებენ: საკუთარი ქვეყნის მომავლის განსაზღვრა მათი ექსკლუზიური უფლებაა. დროა, დავასრულოთ ილუზორულ დილემებზე მსჯელობა და მოვითხოვოთ ის, რაც ისედაც ჩვენია.