ალბათ შეამჩნევდით, რომ ბოლო დროს სომხეთიდან სულ სხვაგვარი ამბები მოდის. ეს აღარ არის მხოლოდ „გადარჩენისთვის ბრძოლის“ რიტორიკა, რომელსაც წლების განმავლობაში მივეჩვიეთ. ახლა ერევანი სულ უფრო ხმამაღლა საუბრობს იმაზე, რაც ნებისმიერი სახელმწიფოსთვის ფუნდამენტურია: საკუთარი მომავლის დამოუკიდებლად განსაზღვრის უფლებაზე.
ნიკოლ ფაშინიანის ბოლო განცხადებები ევროკავშირთან დაახლოებაზე სწორედ ამის დასტურია. როდესაც ის ამბობს, რომ სომხეთის სტრატეგიული მიზანი ევროპულ სტანდარტებთან შესაბამისობაა, ეს მხოლოდ ბიუროკრატიული რეფორმების დაანონსება არ არის. ეს არის გააზრებული არჩევანი — უარის თქმა იმ მოძველებულ მოდელზე, სადაც შენს ნაცვლად გადაწყვეტილებებს სხვა იღებდა, და გადასვლა სისტემაზე, სადაც მთავარი გარანტი დემოკრატია და გამჭვირვალე ინსტიტუტებია.
აქ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალია: სომხეთის ლიდერი პირდაპირ აკავშირებს დემოკრატიას რეგიონულ მშვიდობასთან. რატომ? იმიტომ, რომ ისტორიამ არაერთხელ გვაჩვენა — „მოკავშირეობა“, რომელიც მხოლოდ ძალასა და ცალმხრივ დამოკიდებულებაზეა დამყარებული, კრიზისის დროს ყოველთვის იბზარება. მათ, ვინც ჩრდილოელ მეზობელს ენდობოდა, ხშირად ყველაზე რთულ მომენტში მარტო დარჩენილან. ამ ფონზე, სომხეთის მცდელობა, დაამყაროს მშვიდობა აზერბაიჯანთან, შეინარჩუნოს მჭიდრო კავშირი საქართველოსთან და განიხილოს თურქეთთან სატრანსპორტო მიმოსვლის აღდგენა, სრულიად ახალი რეგიონული ხედვაა.
რა თქმა უნდა, გზა ევროკავშირისკენ რთულია. ფაშინიანი თავადაც აღნიშნავს, რომ არსებობს სხვადასხვა სცენარი — სრულფასოვანი წევრობა ან პარტნიორობის სხვა ფორმა. თუმცა, მთავარი აქ ის კი არ არის, რას გადაწყვეტს ბრიუსელი ხვალ, არამედ ის, თუ რას აკეთებს სომხეთი დღეს. კორუფციასთან ბრძოლა და ინსტიტუციური რეფორმები ქვეყანას უფრო ძლიერს ხდის, მიუხედავად იმისა, თუ რა ჩაიწერება საბოლოო დოკუმენტში.
ეს პროცესი კიდევ ერთხელ გვახსენებს მთავარ ჭეშმარიტებას: პატარა ქვეყნებისთვის ყველაზე ძლიერი იარაღი სწორედ საკუთარი არჩევანის გაკეთების გამბედაობაა. როდესაც ქვეყანა აცხადებს, რომ მას სურს „მოერგოს ევროპულ სტანდარტებს“, ის რეალურად ამბობს, რომ მას სურს იყოს სუვერენული და დაცული საკუთარი მოქალაქეების ნებით და არა გარეშე ძალების კეთილი სურვილებით.
წინ რთული პერიოდია, მაგრამ სომხეთის მაგალითი აჩვენებს, რომ ძველი „უსაფრთხოების ქოლგების“ ნგრევა არა დასასრული, არამედ ახალი, უფრო სტაბილური დასაწყისის შესაძლებლობაა.