მიმდინარე წლის პირველ ოთხ თვეში ჟურნალისტებზე თავდასხმის, მუქარისა და პროფესიულ საქმიანობაში ხელშეშლის 60 შემთხვევა დაფიქსირდა. ერთი შეხედვით, ეს შეიძლება ცალკეული ინციდენტების ერთობლიობას ჰგავდეს, თუმცა, თუ სტატისტიკას სიღრმისეულად გავაანალიზებთ, მკაფიო სისტემურ სურათს დავინახავთ. ეს არ არის მხოლოდ მშრალი ციფრები; ეს არის იმ გარემოს ანატომია, რომელშიც დღეს ქართულ მედიას მუშაობა უწევს.
მონაცემები საგანგაშოა: პრესის თავისუფლების გლობალურ ინდექსში საქართველო 21 პოზიციით დაქვეითდა და 180 ქვეყნიდან 135-ე ადგილზე აღმოჩნდა. რატომ ხდება ეს? პასუხი იმ მეთოდებშია, რომლებიც სულ უფრო მეტად ჰგავს სხვა ქვეყნებიდან გადმოღებულ რეპრესიულ პრაქტიკას.
აქ საქმე მხოლოდ ფიზიკურ ძალადობასთან არ გვაქვს. ჩვენ ვხედავთ „რბილი ცენზურის“ აშკარა მცდელობებსაც. მაგალითად, კომუნიკაციების კომისია სულ უფრო ხშირად ერევა მაუწყებლების სარედაქციო შინაარსში და კონკრეტული ტერმინების გამოყენებასაც კი აკონტროლებს. როდესაც სახელმწიფო უწყება გიკარნახებს, რა სიტყვებით უნდა აღწერო პოლიტიკური რეალობა, ეს უკვე პირდაპირი ცენზურაა.
პარალელურად, საინტერესო პროცესი მიმდინარეობს საერთაშორისო ასპარეზზეც. სანამ ადგილობრივი კრიტიკული მედია ჯარიმებისა და მუქარის წინაშე დგას, ბრიტანეთმა ორი ქართული პროსამთავრობო არხი რუსული პროპაგანდის გავრცელების გამო დაასანქცირა. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს მკვეთრ კონტრასტს: რეალურ პროპაგანდას ცივილიზებული სამყარო ზურგს აქცევს, ხოლო თავისუფალ აზრს ქვეყნის შიგნით „აკრძალული სიტყვების“ სიით ებრძვიან.
რას ნიშნავს ეს ჩვენთვის?
თავისუფალი მედია არ არის მხოლოდ ჟურნალისტების პროფესიული კომფორტის საკითხი — ეს ქვეყნის სუვერენიტეტის ფუნდამენტური ნაწილია. როდესაც ინფორმაციის წყაროებს ახშობენ, მოქალაქეებს ართმევენ მთავარ იარაღს — ინფორმირებული არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას. მედიაზე წნეხი სინამდვილეში საზოგადოების ინფორმაციულ ვაკუუმში დატოვების მცდელობაა.
შემდეგი ეტაპი იქნება მცდელობა, რომ ჟურნალისტებმა თავად დაიწყონ გაჩუმება მოჩვენებითი „უსაფრთხოების“ სანაცვლოდ. თუმცა, ისტორია გვაჩვენებს, რომ რაც უფრო მეტია წნეხი, მით უფრო კრიტიკული ხდება სიმართლის თქმა. ჩვენი არჩევანი სწორედ იმაზე გადის, თუ რამდენად დავიცავთ მათ, ვისაც ეს სიმართლე ჩვენამდე მოაქვს.