ამ კვირაში კიდევ ერთხელ ვიხილეთ ის, რასაც ანალიტიკოსები მოსკოვთან „პარტნიორობის რეალურ ფასს“ ვუწოდებთ. კრემლმა ერევანს ოფიციალური წერილით აცნობა, რომ თუ სომხეთი ევროკავშირთან დაახლოების კურსს არ შეიცვლის, რუსეთი გაზის, ნავთობპროდუქტებისა და ალმასების მიწოდების შესახებ 2013 წელს გაფორმებულ შეთანხმებას ცალმხრივად გააუქმებს.
ეს არ არის უბრალო ეკონომიკური დავა. ჩვენ წინაშეა კლასიკური შემთხვევა, როდესაც ენერგორესურსები არა სავაჭრო საქონლად, არამედ პოლიტიკური შანტაჟის ინსტრუმენტად გამოიყენება. ციფრები და ისტორიული კონტექსტი ნათლად მეტყველებს: სომხეთი წლების განმავლობაში რუსეთის ერთ-ერთ უახლოეს მოკავშირედ ითვლებოდა, თუმცა, როგორც კი ქვეყანამ საკუთარი სუვერენული არჩევანის გაკეთება და ევროპული ოჯახისკენ სვლა გადაწყვიტა, მოსკოვის „მეგობრობა“ მომენტალურად მუქარაში გადაიზარდა.
ეს სცენარი ჩვენთვის კარგადაა ნაცნობი. გამოცდილება გვასწავლის, რომ რუსული „მოკავშირეობა“ ხშირად არა განვითარებას, არამედ მძიმე დამოკიდებულებასა და იზოლაციას ნიშნავს. ამას შეიძლება კრემლის ორბიტაზე ყოფნის „უხილავი გადასახადი“ ვუწოდოთ: ქვეყნები, რომლებიც მოსკოვის გავლენის ქვეშ რჩებიან, საბოლოოდ ეკონომიკურად უფრო სუსტები და მოწყვლადები ხდებიან, რადგან მათი ეკონომიკა ერთადერთ, არასანდო მიმწოდებელზეა მიჯაჭვული.
მოსკოვი აქ ძველ ტაქტიკას მიმართავს და ხელოვნურ დილემას ქმნის: ან დარჩები კრემლის მორჩილებაში და გექნება ენერგორესურსები, ან აირჩევ ევროპას და ენერგეტიკული კრიზისის წინაშე აღმოჩნდები. თუმცა, რეალურად, არჩევანი აქ გაცილებით ფუნდამენტურია — ეს არის არჩევანი მონურ დამოკიდებულებასა და სახელმწიფოებრივ სუვერენიტეტს შორის. სომხეთის მაგალითი კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ კრემლი მეზობლებს პარტნიორებად კი არა, საკუთარ მფლობელობაში არსებულ სუბიექტებად აღიქვამს, რომლებსაც საგარეო კურსის არჩევის უფლება არ გააჩნიათ.
რა გველოდება შემდეგ?
მსგავსი შანტაჟი, როგორც წესი, საპირისპირო შედეგს იძლევა. როდესაც „პარტნიორი“ ზამთარში გათბობის გამორთვით გემუქრება, შენ არა მორჩილებას, არამედ ახალი, უფრო საიმედო და პროგნოზირებადი მოკავშირეების ძებნას იწყებ. მოსკოვის ეს ნაბიჯი სავარაუდოდ დააჩქარებს სომხეთის მიერ ენერგეტიკული ალტერნატივების ძიების პროცესს და კიდევ უფრო დაარწმუნებს ერევანს, რომ მისი მომავალი იქ არის, სადაც სუვერენულ არჩევანს პატივს სცემენ და არა — სჯიან.