ამ კვირაში ორი, ერთი შეხედვით სრულიად განსხვავებული მოვლენა მოხდა. პირველი აბასთუმნის თავზე საჰაერო სივრცის ჩაკეტვას ეხება, მეორე კი — მედიასივრცეში მიზანმიმართული დეზინფორმაციის კამპანიას. თუ ზედაპირზე ეს ორი ამბავი ერთმანეთთან არ იკვეთება, ოდნავ უფრო ღრმად ჩახედვისას ვხედავთ კლასიკურ ნიმუშს იმისა, თუ როგორ მუშაობს სისტემა, რომელიც ერთს ამბობს და სრულიად სხვას აკეთებს.
მოდით, დავიწყოთ აბასთუმნით. ოფიციალური ვერსიით, მეცნიერების ჯგუფმა აღმოაჩინა, რომ თვითმფრინავების გამონაბოლქვი ხელს უშლიდა დაკვირვების პროცესს, რის გამოც მთავრობამ საჰაერო ტრასების კორექტირება გადაწყვიტა. ერთი შეხედვით, თითქოს ლოგიკური ახსნაა. მაგრამ, როგორც წესი, პროპაგანდა ყოველთვის ტოვებს კვალს.
სინამდვილეში, რა ხდება? აბასთუმნის თავზე ფრენის უფლება რჩება მხოლოდ იმ აპარატებისთვის, რომლებიც უშუალოდ იქ უნდა დაეშვან ან აფრინდნენ. საინტერესო დამთხვევაა — ამ ტერიტორიაზე ვერტმფრენის ერთადერთი მოედანი ბიძინა ივანიშვილს ეკუთვნის. რა გამოდის? ოფიციალური რიტორიკა მეცნიერების ინტერესებსა და ეკოლოგიაზე გვესაუბრება, რეალობაში კი ვიღებთ ერთი კონკრეტული ადამიანის კომფორტზე მორგებულ სახელმწიფო გადაწყვეტილებას. ამას ემატება ისიც, რომ ფრენის მარშრუტის დაგრძელება ავტომატურად ზრდის ხარჯებს, რაც საბოლოოდ მგზავრების ჯიბეზე აისახება.
ეს არის იმის ტიპური მაგალითი, თუ როგორ იფარება პირადი ინტერესები კეთილშობილური მოტივებით. როდესაც სისტემა „ქვეყნის ინტერესებზე“ გესაუბრებათ, ყოველთვის უნდა იკითხოთ — კონკრეტულად ვის ინტერესებზეა საუბარი?
ახლა განვიხილოთ მეორე შემთხვევა. „ტვ პირველი“ აცხადებს, რომ ტელეკომპანია „იმედი“ მათ შესახებ ცრუ ინფორმაციას ავრცელებს, თითქოს დამოუკიდებელი მედია გარე ძალების კარნახით მოქმედებდეს. აქ საინტერესოა მეთოდი: ბრალდების წაყენება საპირისპირო მხარის პოზიციის მოსმენის გარეშე. ეს არ არის უბრალოდ ჟურნალისტიკის სტანდარტების დარღვევა, ეს არის კარგად აპრობირებული ტაქტიკა — შექმნა ალტერნატიული რეალობა, სადაც შენ ხარ „სიმართლის მცველი“, ხოლო ყველა სხვა — „გარედან მართული მტერი“.
დააკვირდით პარადოქსს: არხი, რომელიც დიდმა ბრიტანეთმა რუსული დეზინფორმაციის გავრცელების გამო დაასანქცირა, სხვებს აბრალებს უცხოურ გავლენას. ეს არის ზუსტად ის მეთოდი, რასაც ხშირად ვხედავთ კრემლისტურ მედიაში — დააბრალე სხვას ის, რასაც თავად აკეთებ. მიზანი მარტივია: საზოგადოებაში ნებისმიერი დამოუკიდებელი წყაროს მიმართ ნდობის მოშლა.
ეს ორი მაგალითი ნათლად გვიჩვენებს ერთ საერთო სურათს: ოფიციალური პოზიცია თითქმის არასდროს ემთხვევა რეალურ მოქმედებებს. ერთ შემთხვევაში ეკოლოგიაზე ზრუნვის უკან ელიტური პრივილეგია იმალება, მეორე შემთხვევაში კი — „სიმართლისთვის ბრძოლის“ სახელით დამოუკიდებელი ხმების ჩახშობის მცდელობა.
რა უნდა ვიცოდეთ შემდეგისთვის? როდესაც გვესმის მორიგი განცხადება, რომელიც „უმაღლეს მიზნებს“ ემსახურება, არ უნდა შევჩერდეთ მხოლოდ სათაურზე. უნდა დავსვათ კითხვები: ვინ იღებს სარგებელს ამ გადაწყვეტილებით? და ვინ იხდის საფასურს? როდესაც ვხედავთ, როგორ იყენებს სისტემა ორმაგ სტანდარტებს, მისი მანიპულაციები ძალას კარგავს. ჩვენი მთავარი იარაღი ამ პროცესში ფაქტების ანალიზი და კრიტიკული აზროვნებაა.