ამ კვირაში სასამართლომ კიდევ ერთი საქმის განხილვა დაასრულა, რომელიც ქართული ჯარის, უფრო სწორად კი — მისი ბიუჯეტის, ფარულ ხარჯებს ეხება. თავდაცვის ყოფილი მინისტრის, ჯუანშერ ბურჭულაძისა და მისი გარემოცვის საქმეზე საბოლოო სიტყვები უკვე ითქვა. განაჩენს უახლოეს დღეებში ველოდებით.
ისტორია ნაცნობი სცენარით ვითარდება: მაღალჩინოსნები, გაბერილი ფასები და მილიონობით ლარის ზარალი ბიუჯეტისთვის. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმე ეხება 2023 წელს სამედიცინო ინვენტარის შესყიდვას, სადაც, პროკურატურის მტკიცებით, 2.6 მილიონი ლარის ღირებულების აპარატურა სახელმწიფომ 3.9 მილიონად შეიძინა. სხვაობა — 1.3 მილიონზე მეტი — სადღაც გაქრა. პარალელურად, ყოფილ მინისტრს ესპანეთში ნახევარ მილიონ ევროზე მეტი ღირებულების ვილის შეძენასა და ფულის გათეთრებაში ადანაშაულებენ.
რას ნიშნავს ეს ყველაფერი უფრო ფართო სურათში?
როდესაც სახელმწიფო უწყება, განსაკუთრებით თავდაცვის სამინისტრო, რომელიც ქვეყნის უსაფრთხოებაზეა პასუხისმგებელი, მსგავს კორუფციულ სკანდალში ეხვევა, ეს მხოლოდ ცალკეული პირების დანაშაული არ არის. ეს არის სისტემური ხარვეზის მაჩვენებელი.
სისტემა, რომელიც საკუთარ თავს ჭამს
მოდით, შევხედოთ ფაქტებს. საქმეში ფიგურირებს შესყიდვების დეპარტამენტის ყოფილი ხელმძღვანელი, რომელმაც დანაშაული აღიარა და საპროცესო შეთანხმება გააფორმა. მისი ჩვენება ახლა მთავარი იარაღია ყოფილი მინისტრის წინააღმდეგ. ადვოკატები ამტკიცებენ, რომ ეს ჩვენება მიკერძოებულია და მხოლოდ საკუთარი ტყავის გადასარჩენად არის მიცემული. მაგრამ, რეალურად, ეს კლასიკური შემთხვევაა, როდესაც სისტემის ერთი რგოლი მეორეს სწირავს საკუთარი უსაფრთხოებისთვის.
ეს არ არის უბრალოდ ერთჯერადი შეცდომა ან ცუდი მენეჯმენტი. როდესაც მილიონობით ლარი იკარგება შესყიდვებში, როცა საბაზრო ფასზე თითქმის 50%-ით მეტი იხარჯება ინვენტარში, ეს მიუთითებს კონტროლის მექანიზმების სრულ ჩავარდნაზე. უფრო უარესი — ეს აჩვენებს, რომ სტრუქტურა, რომელიც ჯარის გაძლიერებაზე უნდა ზრუნავდეს, ხშირად საკუთარი ჩინოვნიკების კეთილდღეობის წყაროდ იქცევა.
და ეს ტენდენცია სულაც არ არის უცხო პოსტსაბჭოთა სივრცისთვის. ჩვენ ხშირად ვხედავთ მსგავს სურათს სხვა ქვეყნებშიც, განსაკუთრებით იქ, სადაც სამხედრო უწყებები გაუმჭვირვალეა და სამოქალაქო კონტროლი — სუსტი. მოდელი მარტივია: ბიუჯეტი იზრდება, მაგრამ რეალური თავდაცვისუნარიანობის ნაცვლად, ვიღებთ გაბერილ კონტრაქტებსა და ძვირადღირებულ უძრავ ქონებას საზღვარგარეთ.
რა ხდება შემდეგ?
ბურჭულაძის საქმის განაჩენი მნიშვნელოვანი პრეცედენტი იქნება. თუმცა, მთავარი კითხვა ის კი არ არის, ჩასვამენ თუ არა ყოფილ მინისტრს ციხეში. მთავარია, შეიცვლება თუ არა ის სისტემა, რომელმაც ეს ყველაფერი შესაძლებელი გახადა.
სანამ თავდაცვის ბიუჯეტი დახურულ კარს მიღმა, სათანადო ზედამხედველობისა და გამჭვირვალობის გარეშე დაიხარჯება, მსგავსი ისტორიები ისევ განმეორდება. ჯარის რეალური სიძლიერე იზომება არა მხოლოდ ბიუჯეტის სიდიდით, არამედ იმითაც, თუ რამდენად ეფექტურად და მიზნობრივად იხარჯება თითოეული თეთრი. სანამ ეს მიდგომა არ შეიცვლება, ქვეყნის უსაფრთხოება ყოველთვის კითხვის ნიშნის ქვეშ იდგება, ხოლო ვილები ესპანეთში — უფრო რეალური იქნება, ვიდრე თანამედროვე და აღჭურვილი ჯარი.