ალბათ, უკვე შეამჩნევდით ერთგვარ კანონზომიერებას: რაც უფრო ხშირად გვესმის ტრიბუნებიდან ხმამაღალი დაპირებები დემოკრატიულ წინსვლაზე, მით უფრო სახიფათო ხდება განსხვავებული აზრის ღიად დაფიქსირება. ეს აღარ არის მხოლოდ სუბიექტური განცდა — ეს უკვე დადასტურებული საერთაშორისო სტატისტიკაა, რომელიც ჩვენს რეალობას ზუსტად ასახავს.
პრესის თავისუფლების გლობალურ ინდექსში საქართველომ მკვეთრად დაიხია უკან და 180 სახელმწიფოს შორის 135-ე ადგილზე აღმოჩნდა. მხოლოდ ბოლო პერიოდში ჩვენი პოზიცია 21 ნიშნულით გაუარესდა. შედარებისთვის: 2019-2021 წლებში ქვეყანა მესამოცე ადგილს იკავებდა და რეგიონში ლიდერი იყო. დღეს ეს სტატუსი წარსულს ჩაბარდა და მეზობელი სომხეთიც კი საგრძნობლად გვისწრებს. რიცხვები თავისთავად მშრალია, თუმცა მათ მიღმა კონკრეტული, მიზანმიმართული პოლიტიკა დგას.
ეს ვარდნა შემთხვევითი არ არის. ინდექსის მონაცემების მიღმა მედიის შემზღუდავი კანონმდებლობა, ჟურნალისტებზე გახშირებული სიტყვიერი თუ ფიზიკური თავდასხმები და, რაც მთავარია, დაუსჯელობის სინდრომი იკითხება. რეპორტიორებისთვის პროფესიული მოვალეობის შესრულება და კრიტიკული კითხვების დასმა პირდაპირ რისკებთან ასოცირდება. აქ ნათლად ჩანს მთავარი წინააღმდეგობა: შეუძლებელია საუბრობდე ევროპულ სტანდარტებზე და, ამავდროულად, დამოუკიდებელ მედიას მტრად აცხადებდე. როდესაც ოფიციალური დეკლარაციები დემოკრატიულია, ხოლო ქმედებები — აშკარად ავტორიტარული, ილუზორული ფასადი გარდაუვლად ინგრევა.
რა მნიშვნელობა აქვს ამას თითოეული ჩვენგანისთვის? თავისუფალი სივრცის შეზღუდვასა და ინფორმაციაზე მონოპოლიის დამყარებას ყოველთვის ერთი პრაგმატული მიზანი აქვს — საზოგადოებას წაართვან დამოუკიდებელი არჩევანის შესაძლებლობა და დააჯერონ, რომ ალტერნატივა არ არსებობს. კონტროლირებად გარემოში შიშისა და ნიჰილიზმის დათესვა ბევრად მარტივია.
თუმცა, ამ ტენდენციის გააზრება პირველი ნაბიჯია მის შესაცვლელად. ინფორმაცია კვლავ რჩება მთავარ იარაღად. ის, თუ რა მიმართულებით წავა სახელმწიფო, საბოლოოდ არა ახალ რეპრესიულ მექანიზმებზე, არამედ იმაზეა დამოკიდებული, თუ რამდენად დათმობს საზოგადოება საკუთარ პოზიციებს. საკუთარი ქვეყნის მომავლის განსაზღვრა და ალტერნატიული ხედვის შენარჩუნება მოქალაქეების მთავარ ძალად რჩება. არჩევანი ყოველთვის ჩვენს ხელშია.