ამ კვირამ სამი, ერთი შეხედვით დაუკავშირებელი მოვლენა გააერთიანა: რუსეთმა დნიპროსა და ხარკოვში საცხოვრებელი კორპუსები დაბომბა; უნგრეთში „არალიბერალური დემოკრატიის“ არქიტექტორმა, მძიმე პოლიტიკური უკანდახევის შემდეგ, საპარლამენტო მანდატზეც კი უარი თქვა; თბილისში კი კიდევ ერთხელ ვიხილეთ, როგორ ცდილობს ხელისუფლება სისასტიკე სიძლიერედ გაასაღოს, როცა ახალგაზრდებსა და შემოქმედებს თვეობით ტოვებს საკნებში. სამი სხვადასხვა ქვეყანა და ერთი საერთო ხელწერა: უფსკრული იმას შორის, რასაც გვიყვებიან და რასაც სინამდვილეში აკეთებენ. დროა, ამ ქმედებებში ერთიანი კანონზომიერება დავინახოთ.
ექსპორტზე გატანილი „ტრადიციები“
მოსკოვი წლებია ცდილობს, საკუთარი თავი „ტრადიციული ფასეულობების“, ოჯახისა და მშვიდობის გლობალურ მცველად დაიმკვიდროს. თუმცა, რეალობა სიტყვებზე გაცილებით მკაფიოდ მეტყველებს. დნიპროსა და ხარკოვში მრავალსართულიანი სახლების მიზანმიმართული ნგრევა, ინფრასტრუქტურის განადგურება და ათეულობით დაშავებული ადამიანი, მათ შორის ბავშვები, არავითარ ფასეულობას არ იცავს. ეს ტერორია. მორალური უპირატესობის ილუზია იმ წამსვე ინგრევა, როცა თვითგამოცხადებული „მშვიდობისმყოფელი“ მძინარე ადამიანებს რაკეტებს ესვრის. ეს ის შემთხვევაა, როცა ტრადიციული ღირებულებები მხოლოდ საექსპორტო პროპაგანდისტული პროდუქტია, სინამდვილეში კი მხოლოდ შიშველი აგრესია რჩება.
შიშის ანატომია
მსგავსი მითები იქაც იმსხვრევა, სადაც რუსული მოდელის კოპირებას ცდილობენ. უნგრეთის მაგალითი ამის საუკეთესო ილუსტრაციაა. წლების განმავლობაში ნაშენი „უძლეველი“ სისტემა, რომელიც თითქოს ეროვნულ კონსოლიდაციასა და კონსერვატიზმს ეფუძნებოდა, პირველივე რეალური პოლიტიკური რყევისას შეირყა. მმართველი გუნდის გადაწყვეტილება, უარი თქვას საპარლამენტო ბრძოლაზე და „ბანაკის რეორგანიზაციაზე“ გადაერთოს, მარტივ ჭეშმარიტებას ააშკარავებს: ცენტრალიზებული, ავტოკრატიული სისტემები სიმყარის ილუზიას მხოლოდ მანამ ქმნიან, სანამ მოქალაქეები ალტერნატივას დაინახავენ. როგორც კი ეს ხდება, მოჩვენებითი სიმტკიცე მომენტალურად ქრება.
სისასტიკე, როგორც სისუსტე
ზუსტად იგივე შიში ამოძრავებს ლოკალურ რეპრესიებსაც. სწორედ ამაზე მიუთითებს ბოლო დროის მოვლენები: როდესაც სისტემას არ ჰყოფნის რესურსი, თუნდაც ნახევარი ნაბიჯი გადადგას უკან და საზოგადოებასთან კომპრომისი გამონახოს, ეს არა პრინციპულობა, არამედ პანიკაა. ახალგაზრდებისთვის გაუგებარი მიზეზებით მრავალწლიანი პატიმრობის მისჯა თუ ხელოვანების დევნა — ეს ყველაფერი იმის ნიშანია, რომ სისტემა შიგნიდან გამოფიტულია. თავდაჯერებულ ხელისუფლებას არ სჭირდება სტუდენტების ციხეში გამოკეტვა და საკუთარი მოქალაქეების დაშინება ძალაუფლების შესანარჩუნებლად.
რა იქნება შემდეგ
მთავარი გაკვეთილი ცხადია: ტაქტიკა, რომელიც ძალადობას, შიშსა და ყალბ ფასეულობებს ეფუძნება, ადრე თუ გვიან რესურსს ამოწურავს. როცა ხედავ, როგორ ბომბავენ ბავშვებს ღირებულებების სახელით, როგორ ტოვებენ ასპარეზს გუშინდელი „უძლეველი“ ლიდერები და როგორ ებრძვიან მომავალ თაობას საკუთარი კომფორტის გადასარჩენად, მანიპულაცია ძალას კარგავს. წინ კიდევ ბევრი ხმაურიანი მცდელობა გველის, რადგან მათ სხვა იარაღი აღარ დარჩათ. თუმცა საბოლოო არჩევანი მაინც მოქალაქეებზეა — როგორც კი ხელოვნურ ფასადს მიღმა რეალურ სურათს დავინახავთ, შიში მართვის ბერკეტად აღარ გამოდგება.